RSS

Welcome to my Blog. Enjoy reading :)

Posts tonen met het label techzone. Alle posts tonen
Posts tonen met het label techzone. Alle posts tonen

vrijdag 27 oktober 2017

AMD stopt Ryzen in je laptop: gevaarlijke concurrentie voor Intel

AMD introduceert de ‘Ryzen Processor met Radeon Vega Graphics’. De naam spreekt iets minder tot de verbeelding dan pakweg Threadripper, maar de vlag dekt de lading wel. Voor wat wij voor het gemak Ryzen Mobile zullen noemen, combineert AMD de technologie van zijn Ryzen-chips met die van zijn Vega-graphics.

Ultieme combinatie

In maart van dit jaar lanceerde AMD Ryzen voor de desktop. Aan de hoge kant van het spectrum zitten Ryzen 7 en Ryzen Threadripper, in het midden- en lage segment vind je Ryzen 5 en Ryzen 3. De chips hebben verschillende kloksnelheden, TDP’s, en hoeveelheid rekenkernen aan boord, maar alle cpu’s zijn opgebouwd rond hetzelfde ontwerp: de Zen-kern. AMD recycleert die schaalbare Zen-kern nu opnieuw in zijn mobiele line-up. Je krijgt met andere woorden dezelfde efficiëntie van Ryzen op de desktop, maar dan in een zuinigere verpakking om aan de thermische beperkingen van een laptopbehuizing te kunnen voldoen.
Afgelopen zomer pakte AMD dan weer uit met een frontale aanval op Nvidia. De Vega-architectuur die de gelijknamige kaarten aandrijft, staat garant voor concurrentiële prestaties in het meest premium segment. De kaarten zijn zo goed in bepaalde rekentaken dat het ook vandaag nog niet voor de hand liggend is om een exemplaar te kopen: bitcoinminers gaan er immers al te graag mee aan de haal. Vega zag het levenslicht in twee smaakjes; Vega 64 en Vega 54. Die getallen verwijzen naar het aantal compute units of CU’s. Diezelfde CU’s verhuizen nu naar AMD’s mobiele platform, waar ze samen met de Zen-kernen de ‘Ryzen Processor met Radion Vega Graphics’ vormen.

Twee vaandeldragers

Voor de eindejaarsperiode zullen de eerste laptops met AMD’s processors aan de binnenkant verschijnen. In eerste instantie lanceert AMD twee varianten: Ryzen Mobile 7 2700U en Ryzen Mobile 5 2500U. De naamconventie is rechtstreeks van Intel afkomstig. “We mogen niet ontkennen dat Intel veruit de grootste speler is in de laptopmarkt op dit moment”, verduidelijkt Kevin Lensing, VP bij AMD. “Het leek ons voor de consument interessant om de naamgeving te volgen.” Een interessante zet, aangezien AMD onder de 5-reeks bijvoorbeeld steevast processors positioneert die eigenlijk al kunnen concurreren met Intels 7-reeks.

Specificaties

Ryzen Mobile 7 2700U heeft vier Zen-kernen aan boord. De standaard kloksnelheid bedraagt 2,2 GHz met een turboboost tot 3,8 GHz. Aan de grafische kant heeft de System on a Chip (SoC) tien Vega-CU’s aan boord. Ryzen 5 2500U heeft evenveel rekenkernen maar die zijn iets lager geklokt: 2 GHz met turbosnelheden tot 3,6 GHz. Ook grafisch is deze chip met zijn 8 CU’s iets minder goed voorzien. Beide cpu’s zijn uitgerust met multithreading.
AMD’s mobiele chips hebben een heleboel functies aan boord die je kent van Ryzen voor de desktop. Zo tekent Precision Boost opnieuw present, deze keer met versienummer 2.0. Die technologie laat de chip toe om met erg kleine intervallen de kloksnelheid naar omhoog of naar omlaag te throttlen, zodat de cpu telkens zo dicht mogelijk presteert bij wat maximaal mogelijk is binnen de thermische grenzen van de laptopbehuizing.
Ook Extended Frequency Range (XFR) is aanwezig, al betekent die term hier niet hetzelfde als op de desktop. Met XFR beloont AMD fabrikanten die een goed gekoelde laptop hebben gebouwd. De kloksnelheid gaat er niet door omhoog, maar de chip blijft langer op de turbokloksnelheid presteren.

Uitzonderlijke flexibiliteit

De cpu’s hebben een geadverteerd TDP van 15 watt, maar dat is erg flexibel. In een krachtige gaminglaptop kan dat TDP bijvoorbeeld omhoog zodat de chip beter presteert, terwijl het in een flinterdunne ultrabook omlaag kan om de vormfactor mogelijk te maken. Dat betekent dat eenzelfde Ryzen-processor niet hetzelfde presteert in twee verschillende laptops. Dat geldt ook voor Intel-chips maar de extra flexibiliteit die AMD hier aanbiedt doet ons vermoeden dat de verschillen wel eens groter kunnen zijn dan bij laptops met een blauwe chip aan boord. Dat maakt het meteen interessanter voor laptopbouwers om zich te onderscheiden van hun concurrenten: wie een steengoede laptop bouwt, zal daar in theorie voelbaar voor beloond worden met betere cpu-prestaties.
AMD vergelijkt tijdens de introductie de Ryzen 7 2700U met zowel de Intel Core i7-8550U en de Core i7-7500U. We konden de cijfers nog niet zelf verifiëren maar Lensing steekt zijn hand in het vuur voor de correctheid er van in de echte wereld. “We willen verwachtingen overtreffen, niet andersom.”

AMD versus Intel

In de single threaded Cinebench-benchmark zien we dat AMD’s chip niet moet onderdoen voor de exemplaren van Intel, al is het verschil niet zo groot. AMD werkt daarmee de achterstand van zijn vorige cpu-familie weg. Opvallender is de multihtreaded-score. Dat AMD’s quadcore met acht threads de vloer veegt met de Core i7-5500U van Intel ligt binnen de lijn van de verwachting. Die chip heeft immers slechts vier threads op twee rekenkernen.
De Core i7-8550U is echter een Kaby Lake-cpu met evenveel kernen en threads als de cpu van AMD. Kaby Lake is in dat opzicht een primeur voor Intel: het is de eerste keer dat de fabrikant vier rekenkernen en acht threads in een zuinige U-processor propte. Het lijkt er echter op dat de chip vrij sterk moet throttlen om niet overhit te raken, zodat AMD’s cpu vlotjes de bovenhand haalt. Vertaald naar een realistisch gebruiksscenario ziet het er naar uit dat AMD-laptops uitstekende keuzes worden voor wie bijvoorbeeld video of 3D-beeld wil renderen.
In andere cpu-tests zien we dat AMD’s processor doorgaans wint van Intel, maar niet altijd. We durven echter met vertrouwen te stellen dat de laptopprocessor die team rood aflevert minstens gelijkwaardig is aan wat Intel aanbiedt.

Grafisch geweld zonder gpu

Het wordt pas echt interessant wanneer we de grafische prestaties erbij halen. Je kan zowaar gamen op een laptop met uitsluitend een mobiele SoC van AMD aan boord, zonder extra gpu. Zowel AMD als Intel stoppen al geruime tijd grafische capaciteiten in hun chips, maar die volstonden nooit om een spel te spelen. Met de AMD Ryzen 7 2700U wordt het plots mogelijk om populaire spellen wel op een aangename manier te spelen. Aangenaam betekent hier met een gemiddelde framerate hoger dan 30 fps zonder noemenswaardige dipjes onder die grens. Het spreekt voor zich dat je compromissen moet maken: de grafische instellingen moeten naar omlaag en in sommige gevallen is spelen op een full HD-resolutie geen optie. Dat is natuurlijk niet de point: het feit dat het voor het eerst mogelijk is om een moderne titel te spelen op een ultrabook zonder gpu is baanbrekend, ook op lage kwaliteit.
“Intel bouwt goede cpu’s”, bevestigt Lensing nog eens. “Maar AMD’s cpu’s zijn minstens even goed. Nvidia maakt dan weer steengoede GPU’s”, gaat hij verder, “maar onze Vega-gpu’s zijn net zo goed.” Het punt dat Lensing wil maken: “AMD is de enige die een goede cpu en een goede gpu combineert in één SoC.”

Dual channel

Een kleine kanttekenening is relevant. Hoe een SoC presteert, is meer dan ooit afhankelijk van de keuzes die een laptopfabrikant maakt. Zo zorgt een dunne behuizing die moeilijk gekoeld kan worden uiteraard voor iets lagere prestaties, maar ook de geheugenconfiguratie is van belang. Voor de knappe gpu-prestaties rekent de Ryzen SoC op dual channel-geheugen. Fabrikanten kunnen er echter voor kiezen om single channel te implementeren, bijvoorbeeld voor budgetredenen. Omdat de CU’s op de SoC gebruik maken van het DDR4-systeemgeheugen, heeft dat een directe impact op de prestaties.
Ryzen Mobile heeft verder de nodige toeters en bellen aan boord. Toegewijde delen op de chip staan in voor klassiekers als x264- en x265-encode en -decode. De SoC ondersteunt 4K output, en kan overweg met tot drie displays. HDR is aan boord en AMD FreeSync wordt standaard ondersteund. “Wanneer je een spel aan een bescheiden framerate koppelt aan een Freesync-display en de vernieuwingsfrequentie van het paneel naar omlaag haalt, ogen games verrassend vlot”, illustreert Lensing het nut daarvan.

Stroomvernuft

Natuurlijk is ook autonomie van levensbelang. Een splinternieuw design op de chip zelf zorgt voor een efficiëntere stroomverdeling, waarbij stroom telkens bij de onderdelen raakt die moeten presteren terwijl andere onderdelen naar een sluimerstand worden gebracht. Zo is het mogelijk om cpu-kernen uit te schakelen wanneer de focus van het werk bijvoorbeeld op gpu-prestaties ligt. Bovendien komt de stroom binnen via één gedeelde rail voor zowel de cpu als de gpu, iets dat AMD hier voor het eerst doet en ook Intel nog niet implementeert. Dat betekent concreet dat AMD’s 15 watt SoC aan 45 ampère genoeg heeft, waar een Intel-exemplaar 95 ampère moet provisioneren, gesplitst in een stuk voor cpu en een stuk voor gpu. Sam Naffziger van AMD’s ingenieurdepartement claimt dat de nieuwe chips zo tot 36 procent minder stroom nodig hebben.
Voor het eindejaar verschijnen er drie laptops op de markt met de nieuwe AMD-processors aan boord. HP introduceert een Envy x360 met Ryzen 5 5200U, Lenovo heeft een Ideapad 720S klaarstaan met zowel Ryzen 5 5200U als Ryzen 7 2700U, en Acer lanceert tot slot een Swift 3 die eveneens met beide SoC’s beschikbaar komt.

Iets om naar uit te kijken

De introductie van de ‘Ryzen Processor met Radeon Vega Graphics’ is op z’n zachtst gezegd veelbelovend. Als de cijfers van AMD allemaal kloppen, ziet het er naar uit dat een laptop met AMD aan boord binnenkort in veel gevallen een betere keuze zal zijn dan ééntje voorzien van een Intel-chip. Overweeg je een nieuwe laptop maar is het niet dringend? Dan raden we je met klem aan nog even af te wachten totdat de eerste AMD-designs in de rekken liggen.

maandag 23 oktober 2017

HP lanceert ultrakrachtige Surface-variant voor professionals

De HP ZBook x2 is een workstationcomputer over de ganse lijn. Het krachtige toestel heeft tot 32 GB dual channel RAM aan boord, krijgt uiteraard een SSD mee, en is voorzien van een Intel Core i7 8650U-processor. Die chip brengt (ondanks het U-label) vier rekenkernen met acht threads naar de tafel. De basiskloksnelheid van 1,9 GHz is niet fenomenaal, maar de cpu haalt turbosnelheden van 4,2 GHz. Het processorgeweld wordt bovendien bijgestaan door een Nvidia Quadro M620-grafische kaart met 2 GB aan videogeheugen. Voeg al die hardware samen, en je krijgt op papier een heel capabele laptop die uitstekend geschikt is voor onder andere grafische professionals.
Tot hier niets nieuws: er bestaan aanzienlijk krachtigere workstations, ook onder HP’s eigen ZBook-label. Toch introduceert de laptopfabrikant met de x2 een opvallend product. Zoals de naam al suggereert gaat het om een hybride toestel. Net als andere x2-toestellen van HP kan je dit exemplaar omtoveren tot een tablet door het scherm van het toetsenbord los te klikken. De ZBook x2 volgt de Microsoft Surface-designfilosofie. Je krijgt met andere woorden een tablet waar alle hardware in zit. Die tablet heeft een kickstand en klikt magnetisch in een toetsenbord.
De nieuwe x2 weegt 2,2 kg met en 1,6 kg zonder toetsenbord. Het toestel heeft een 14 inch-display met 4K-resolutie. Het is iets meer dan 2 cm dik in laptopmodus, en klokt af op 1,4 cm in tabletmodus. Dat maat de hybride natuurlijk een stuk logger dan een Elite x2 of een Surface Pro van Microsoft, maar de capaciteiten van deze workstation zijn dan ook van een andere orde. Het is opvallen dat HP zoveel pk’s in zo’n modern en flexibel chassis krijgt gepropt.

Consumerisering

De x2 past in de trend van consumerisering die in professionele IT plaatsvindt. Ook zakelijke gebruikers willen aantrekkelijke toestellen. HP speelt hier al geruime tijd op in, en slaagt er ook dit keer in om een relatief compromisloos toestel af te leveren. Zo is ook deze x2, net als alle andere zakelijke toestellen van HP, door een reeks MIL-testsgeraakt. Dat wil onder andere zeggen dat het in principe een val vanop je bureau moet overleven.
HP richt zich met het nieuwe toestel volledig op grafische professionals die van onder andere de Creative Cloud willen gebruik maken. De hybride is dan ook gecertificeerd door Adobe. Een pen met Wacomtechnologie tekent daarom present. Hoe dit toestel presteert voor andere beroepsklassen zoals 3D-ontwerpers, valt af te wachten. Wanneer renderen belangrijk wordt zal de processor ongetwijfeld zijn mannetje staan, maar minder zuinige HQ-cpu’s met hogere basiskloksnelheden bieden hier doorgaans wel een meerwaarde. We wachten nog op een adviesprijs in euro van HP, maar kunnen al wel meegeven dat het toestel in de VS 1.749 dollar kost.

vrijdag 6 oktober 2017

Hoe werkt een SSD?

Een klassieke harde schijf bestaat uit een reeks draaiende magnetische schijven en een arm. Aan deze arm zijn lees- en schrijfkoppen bevestigd, die naar de verschillende locaties op een harde schijf worden gebracht om data te schrijven of lezen. Doordat de koppen in lijn moeten zijn met een bepaald gebied op de schijf om de correcte data uit te lezen, is er een zekere wachttijd.
Bovendien kan het zijn dat de nodige info zich op verschillende plaatsen op de schijf bevindt. In dat geval moet de drive meermaals wachten tot de schijven in de juiste positie zijn gedraaid. Wanneer een schijf zich in een lage-energiestatus bevindt, kan het enkele seconden duren alvorens de schijf weer op volle snelheid draait.

Geen toekomst

Toen de eerste harde schijven op de markt kwamen, was het onmiddellijk duidelijk dat de technologie onmogelijk de snelheid waaraan CPU’s draaien, kunnen evenaren. De vertragingen van HDD’s worden in milliseconden gemeten, terwijl een processor wachttijden heeft van slechts enkele nanoseconden. In een milliseconde past maar liefst een miljoen nanoseconden; een HDD komt nog niet eens in de buurt van de snelheid van CPU’s.
Fabrikanten proberen dat probleem van de baan te helpen door dunnere schijven te gebruiken, geheugencaches te implementeren en hogere draaisnelheden te introduceren. De Western Digital VelociRaptor, één van de snelste harde schijven voor consumenten en haalt 10.000 omwentelingen per minuut. Schijven voor bedrijven draaien aan een maximum snelheid van 15.000 omwentelingen per minuut, maar kunnen nog steeds de snelheid van CPU’s niet evenaren. Fabrikanten richten daarom hun aandacht op een andere technologie: de SSD.

NAND-roosters

Zoals de naam al doet vermoeden, heeft een solid state drive geen bewegende onderdelen. Data wordt bij een SSD opgeslagen in verschillende NAND-geheugencellen, die op hun beurt uit floating gate transistors bestaan. Elektronen worden in de floating gate van de transistors bewaard en hoeven niet regelmatig ververst te worden. Dit maakt van NAND flash non-volatile geheugen.
De NAND-geheugencellen worden in roostervorm aan elkaar gekoppeld. Het volledige rooster wordt een blok genoemd en de verschillende rijen van het rooster de pagina’s. Een pagina heeft meestal een grootte van 2K, 4K, 8K, of 16K en een blok bestaat uit 128 tot 256 pagina’s. De grootte van een blok varieert hierdoor tussen de 256 KB en 4MB.

Bits per cel

Uiteraard kan je bij SSD’s net zo goed vertragingen opmeten. Eén van de bepalende factoren voor deze vertragingen is de hoeveelheid bits per cel de SSD gebruikt. Een single-level cell (SLC) ondervindt minder vertraging dan een SSD met meerdere bits per cel. Hierbij is met name de schrijfsnelheid een stuk trager. Een typische triple-level-cell (TLC) SSD leest data vier keer zo traag als een SLC. Wanneer je de schrijfsnelheden vergelijkt, zie je dat de TLC SSD zes keer zo traag is.
Bij een SLC SSD moet de controller slechts nakijken of de waarde 0 of 1  is. Wanneer je de hoeveelheid bits in een cel verhoogt, neemt de hoeveelheid mogelijke waardes exponentieel toe. Zo kan een MLC SSD vier waardes hebben per cel: 00, 01, 10, of 11. Een TLC SSD heeft daarentegen 8 waardes per cel. Om deze waardes te achterhalen, moet de controller een erg precieze voltage gebruiken. De waardes liggen immers dichter bij elkaar.

Lawine-effect

Doordat een SSD geen bewegende onderdelen heeft, kan het erg snel data schrijven naar een lege drive. Het overschrijven van data gebeurt echter een stuk trager. Dit komt doordat het uitlezen en schrijven van data op paginaniveau kan gebeuren. Om één pagina data te verwijderen, dien je echter het volledige blok te wissen. Er moet immers een hoge spanning worden aangebracht om gegevens te wissen, waardoor ook de cellen rond de bedoelde cel onder spanning komen te staan.
Dit mechanisme heeft tot gevolg dat wanneer je een bestaande pagina wilt updaten, het volledige blok naar het geheugen gekopieerd moet worden. Het blok wordt hierna van de SSD verwijderd, waarna de gekopieerde content en de geüpdatete pagina naar het lege blok geschreven kunnen worden.
Kort samengevat zal er dus voor één data-update een hoop data geschreven moeten worden. Dit wordt in het vakjargon write amplification genoemd. Wanneer je bijvoorbeeld een aanpassing doet aan een bestand van 4 KB zal het volledige blok herschreven moeten worden. Afhankelijk van het aantal pagina’s in het blok en de grootte van de pagina’s kan er tot 4 MB aan data geschreven moeten worden.

Vuilnis

Indien je data wilt schrijven en er geen vrije pagina’s beschikbaar zijn, zal de SSD scannen naar pagina’s die gemarkeerd zijn voor verwijdering, maar nog niet verwijderd zijn. De data kan daarna worden geschreven naar de net gewiste pagina. Hierdoor zal een SSD trager worden na verloop van tijd. Een drive die bijna vol is, zal immers regelmatig het scan- en verwijdermechanisme moeten doorlopen.
Garbage collection is een achtergrondproces dat deze vertragingen voor een stuk moet wegwerken. Tijdens rustige periodes zal het proces op zoek gaan naar oude pagina’s die verwijderd mogen worden. Het zal de goede pagina’s van een blok kopiëren naar een andere blok en het oude blok volledig wissen. Op deze manier zijn er weer pagina’s vrij om beschreven te worden.

Slijtage

Een tweede proces dat zorgt voor minder vertragingen heet TRIM. Dit commando laat besturingssystemen toe om tegen een SSD te zeggen dat bepaalde data niet herschreven moet worden wanneer een volgend blok wordt gewist. Dit verlaagt de hoeveelheid data dat door de drive geschreven moet worden en verlengt de levensduur van een SSD. Schrijf- en leesopdrachten beschadigingen flash immers.
De bovengenoemde slijtage van flash wordt tegengegaan door een proces dat wear leveling heet. Dit mechanisme zorgt er immers voor dat bepaalde NAND-blokken niet vaker worden beschreven en gewist dan andere blokken. Jammer genoeg heeft dit eveneens write amplification tot gevolg. Een goed algoritme zal dan ook een evenwicht tussen beide problemen zoeken.

Controller

Omwille van bovenstaande problemen en mechanismes hebben SSD’s een gesofisticeerde controller. Vaak maakt de controller gebruik van een DDR3-geheugenpool om de NAND’s te managen. Single level cell-caches fungeren dan weer als buffer en verbeteren de prestaties van de drive. Bovendien is de controller via parallelle geheugenkanalen verbonden met het NAND-geheugen, waardoor het aan load balancing kan doen.
De details over SSD-controllers zijn jammer genoeg in een hoop mysterie gehuld. De kwaliteit van controller bepaald immers voor een groot stuk de snelheid van de drive en fabrikanten staan niet te springen om hun geheimen met de concurrentie te delen.

Toekomst

NAND flash biedt een grote verbetering ten opzichte van harde schijven, maar heeft ook zijn nadelen. Zo blijft de prijs van gigabyte een stuk hoger dan wat we gewend zijn van harde schijven. Bovendien is het erg moeilijk om de nodes van een SSD te verkleinen. De meeste hardware verbetert wanneer je de node verkleint; NAND wordt fragieler.
Fabrikanten bekijken verschillende nieuwe technologieën die de fakkel van NAND SSD’s kan overnemen. De 3D XPoint van Intel – beter bekend als Intel Optane – is één van de potentiele uitdagers van NAND flash en momenteel de enige alternatieve technologie op de markt. Waarschijnlijk zullen Optane SSD’s soortgelijk presteren als NAND flash drives als het gaat om sequentiële taken, maar een stuk beter presteren wanneer de wachtrijen van de drives laag zijn. Ook is de vertraging van de drives ongeveer half zo lang als bij NAND flash en heeft de technologie een beter uithoudingsvermogen. Optane-schijven kunnen 30 keer per dag volledig gelezen en beschreven worden, terwijl NAND flash deze taak maar 10 keer per dag kunnen uitvoeren.
Voorlopig is Optane nog te duur om een echte uitdager te zijn van NAND-technologie. De komende 4 tot 5 jaar blijven de klassieke SSD’s aan de top, waarna Optane rijp genoeg is om de technologie te vervangen.

vrijdag 15 september 2017

PC-bouwgids: de ideale familiedesktop

Een computer in elkaar zetten is een peulenschil, de juiste onderdelen combineren niet. We onderzoeken welke componenten samen de ideale alleskunner vormen.
We steken van wal met een compacte huis-tuin-en-keukendesktop. De uitdaging hier is om een prijs-kwaliteitssysteem in elkaar te boksen dat niet alleen vlot werkt, maar ook krachtig genoeg is wanneer je toch eens een computerspel wil spelen. Let wel: we gaan hier niet voor een gamingsysteem en rekenen er dus op dat je niet de intentie hebt om de nieuwste Call of Duty met de grafische instellingen op ultra te spelen. Je kan deze bak zien als de familiecomputer van weleer.

Behuizing

Omdat ons systeem niet ongelooflijk krachtig hoeft te zijn, zal het niet erg warm draaien. Bovendien selecteren we geen visueel interessante onderdelen. Een compacte en sobere behuizing volstaat dan ook. We opteren voor de Cooler Master MastreBox Lite 3: een zwarte kast met ruimte voor microATX-moederborden. Prijs is hier de voornaamste reden: 47,99 euro is best scherp en de enkele meegeleverde ventilator zal de kast op z’n ééntje fris genoeg kunnen houden. Vooraan vind je twee USB-3-aansluitingen, wat voor dit systeem volstaat.

Moederbord

Moederbord van dienst is de Asus Prime A320M-K. Uiteraard kiezen we hier ook voor een microATX-bordje en opnieuw is de prijs een bepalende factor. Aan 62,90 euro zal je moeilijk een scherper geprijsd bordje vinden. Toch heeft dit moederbord de essentie aan boord: dual channel DDR4-RAM wordt ondersteund, je krijgt aansluitingen voor zes USB 3-poorten en nog eens zoveel USB 2-aansluitingen. Het grootste minpunt is ongetwijfeld het ontbreken van USB Type-C, maar door dat compromis te maken, sparen we geld uit op zowel het moederbord als de case.

Processor

Ons moederbord is uitgerust met de AM4-socket van AMD, en kan dus uitsluitend met een AMD Ryzen-cpu overweg. AMD biedt met Ryzen 3 geweldige prijs-kwaliteitsprocessors. De Ryzen 3 1200 tik je al voor 109,90 euro op de kop. Voor dat geld krijg je een quadcoreprocessor met een basiskloksnelheid van 3,1 GHz. Multithreading tekent niet present. Je kan deze cpu vergelijken met een gemiddelde Core i5 van Intel, maar dan aan een scherpere prijs. Bovendien vind je in de doos meteen een Wraith Stealth-koeling.
Ryzen 3 heeft geen grafische capaciteiten en werkt dus uitsluitend met een extra grafische kaart. Dat maakt de chip niet geschikt voor scherp geprijsde kantoorsystemen, maar omdat deze build toch met spellen overweg moet kunnen, plannen we sowieso een gpu te kopen. In dit scenario is deze processor dan ook koning van de prijs-kwaliteit.

Geheugen

Wat het geheugen betreft, willen we optimaal gebruik maken van de dual channel-capaciteiten van de chipset. We kiezen dus voor twee 4 GB DDR4-latjes. De Crucial 2x4GB kost 72,95 euro en is een ideale keuze voor dit systeem.

Grafische kaart

Voor de grafische capaciteiten vertrouwen we op de GeForce GTX 1050 van Nvidia. We kiezen voor de scherp geprijsde versie van MSI en geven iets meer geld aan de 4 GB-versie van de kaart. Het extra GDDR5-geheugen heeft een voelbare impact op de prestaties van de kaart, en is daarom een centje extra waard. Deze kaart is krachtig genoeg om moderne spellen op een full HD-scherm te spelen met degelijke grafische instellingen. Vergelijk de capaciteiten met die van je PlayStation of Xbox. De MSI GeForce GTX 1050 Ti koop je voor ongeveer 160 euro. De compacte kaart is trouwens ideaal voor deze microATX-computer.

Opslag

Een enkele Samsung 850 EVO SSD met een capaciteit van 500 GB lijkt ons helemaal perfect voor dit systeem. Met een prijskaartje van bijna 170 euro is deze SSD een duurdere optie dan een HDD, maar het opslagmedium is sneller en betrouwbaar. Bovendien is 500 GB voldoende om comfortabel de nodige software en spellen te installeren, zonder dat je een extra harde schijf nodig hebt voor je bescheiden multimediaverzameling.

Voeding

Het enige dat ons nog rest, is stroom. De BeQuit! PurePower 10 kost 79,90 euro en voor dat geld krijg je 500 watt aan stroom. Dat is meer dan genoeg, en geeft je meteen de ruimte om in de toekomst te upgraden naar een krachtigere gpu moest het gamen plots toch een prioriteit worden.
Aan hardware geef je op dit moment ongeveer 728 euro uit. Kies je voor een Linux-distributie, dan ben je daarmee gesteld. Windows 10 Home doet de prijs van het geheel met nog eens 135 euro stijgen.

zaterdag 27 mei 2017

5 budgetlaptops getest: computerkracht voor een prijsje

Koop je een Windows-laptop van 700 euro of meer, dan haal je gegarandeerd een vlot toestel in huis. Het beste toestel voor je geld kiezen, vereist altijd wat oplettendheid, maar vanaf een bepaald bedrag kan je ervan op aan dat iedere Windows-laptop capabel is. Onder de 700 euro is een toestel kiezen moeilijker. Je zal prioriteiten moeten stellen en compromissen maken. Een slecht geïnformeerde beslissing leidt al snel tot de aankoop van een toestel dat veel minder vlot werkt dan je aanvankelijk had ingeschat.
Bouwkwaliteit en design zijn meestal de eerste zaken die sneuvelen bij een budgetlaptop. Kies je voor veel prestaties voor je geld, dan komt dat de autonomie bovendien niet ten goede.

Chrome OS

Als je een laptop zoekt om op te typen, te surfen, te mailen en muziek te spelen, dan kan je voor weinig geld al een prachttoestel kopen. De toegift hier: de laptop zal draaien op Chrome OS in de plaats van Windows. Onbekend is onbemind en slechts weinig mensen durven vandaag Googles besturingssysteem kiezen boven het getrouwe en gekende Windows 10. Onterecht: Chrome OS is extreem eenvoudig en gebruiksvriendelijk. Met het besturingssysteem kan je minder doen dan met Windows, maar de kans is groot dat een Chromebook volstaat wanneer je mikt op licht gebruik. Nieuwe Chromebooks zijn bovendien compatibel met Android-apps, wat de mogelijkheden van de toestellen flink uitbreidt.

Afweging

De eerste vraag die je moet stellen wanneer je een budgetlaptop wilt kopen, is dus of je wel een Windows-toestel nodig hebt. Als met browsen, muziek of video streamen, e-mailen, typen en de occasionele spreadsheet of Powerpoint het geheel van je plannen voor je nieuwe toestel zijn samengevat, volstaat Chrome OS. Je zal voor minder geld een mooier en sneller toestel met een betere autonomie kopen dan wanneer je een Windows-laptop zoekt die hetzelfde kan.
Om eenvoudige spellen te spelen, frequenter spreadsheets te bewerken of aan geavanceerdere tekstverwerking te doen, heb je tot nader order wel een Windows-laptop nodig. Wanneer je veel bestanden hebt die je niet in de cloud wilt plaatsen, is Windows opnieuw de juiste keuze. Wij kijken hieronder verder naar betaalbare Windows-laptops

Comprommissen

Kies je voor een Windows 10-laptop, dan moet je onderzoeken welke functies voor jou precies belangrijk zijn. Een SSD als systeemschijf is de enige must. Je zal nog maar weinig computers vinden met alleen een harde schijf en daar is een goede reden voor: de dingen voelen naar hedendaagse normen tergend traag aan, zeker bij licht gebruik. Een SSD is zelfs belangrijker dan het soort processor in deze prijsklasse. Een Intel Core i3-chip, of zelfs een Atom- of AMD-processor, kan volstaan als je niet van plan bent zwaar te multitasken of aan foto- of videobewerking te doen. Wil je een allround-toestel, dan is een Core-cpu wel een must.

5 budgetlaptops getest

Acer Aspire E5-575-34L - 499 euro

Acer Aspire E5-575-34L - 499 euro
Acers E5 is een heel mooi voorbeeld van een uitstekend gebalanceerde, goedkope laptop. De adviesprijs van 499 euro is bijzonder scherp en voor dat geld krijg je toch een toestel met een Core i3-processor en een SSD. Die SSD heeft een capaciteit van slechts 128 GB. Voor een toestel in deze prijsklasse is dat voldoende. Snelheid primeert boven eventuele extra capaciteit. De Core-processor en de SSD worden bijgestaan door 4 GB aan RAM. Samen staat de hardware garant voor een vlotte werkervaring die niet hoeft onder te doen voor laptops die 100 euro duurder zijn. Office, surfen, mailen, lichte fotobewerking, de iets zwaardere spreadsheat: de E5 kan ermee overweg. Als kers op de taart stopt Acer een full HD-scherm in de laptop. Het TN-paneel heeft niet zo’n goede kijkhoek, maar wanneer je zelf recht voor je laptop zit, is het display haarscherp. Duurdere laptops hebben mooiere kleuren, maar gezien de prijs kan ik weinig negatiefs zeggen over de kwaliteit van Acers scherm. De hogere resolutie geeft je meer ademruimte op het 15 inch-display om te werken en dat is fijn. De laptop gaat ongeveer vijf uur mee op één batterijlading, met een uitschieter tot zeven uur als je echt zuinig bent. Dat is niet zo lang, maar met de prijs in het achterhoofd zeker niet slecht. Acer verdient veel punten voor de voorziene aansluitingen. Je krijgt twee gewone USB 3-poorten en één USB-C-poort, wat uniek is in deze prijsklasse. Een ouderwetse USB 2-poort tekent ook present. Externe schermen sluit je aan via HDMI of een ouderwetse VGA-poort. Een sleuf voor een kaartlezer ontbreekt helaas. Al bij al geeft Acer je hier extreem veel laptop voor weinig geld. De weinige minpunten zijn allemaal te vergeven met de prijs in het achterhoofd.

Acer Aspire ES1-523-88GL - 499 euro

Acer Aspire ES1-523-88GL - 499 euro
De ES1 is een interessant alternatief voor bovenstaande E15. De laptop ziet er net als de E15 sober uit en heeft een gelijkaardig toetsenbord, dat best aangenaam typt. Op het eerste zicht zie je niet zo veel verschil tussen beide toestellen. De binnenkant is echter compleet anders. Acer rust dit toestel uit met een laptopchip van AMD. Die is een stuk minder krachtig dan Intels Core i3. In ruil krijg je wel 8 GB aan RAM en een SSD met een capaciteit van 256 GB. Deze laptop zal je iets beter dienen wanneer je werk meer werkgeheugen dan cpu-kracht vereist. Denk daarbij aan browsen in Chrome met een heleboel tabs open. Doorgaans is de Intellaptop wel iets sneller. Het scherm van deze laptop is eveneens minder goed. De resolutie bedraagt slechts 1.366 x 768 pixels, al is de kijkhoek wel iets beter. Daarnaast heeft de andere Windowslaptop van Acer meer aansluitingen. Je krijgt hier slechts één USB 3-poort en geen USB-C-poort, al voorziet Acer dit toestel wel van een kaartlezer. Tot slot ontbreekt de VGA-aansluiting. De E5 met Intel-processor is het betere toestel, al kan ik enkele scenario’s bedenken waarin je voorkeur toch naar de AMD-laptop zou gaan. Naast het hierboven vermeldde browsen geeft de grotere capaciteit van de SSD je toch iets meer ademruimte voor de opslag van bijvoorbeeld multimedia. Ten slotte is de autonomie erg beperkt: je kan ongeveer drie uur zonder stopcontact. Deze laptop is meer dan goed genoeg voor zijn geld, maar de Intelvariant is in de meeste gevallen toch de betere keuze.

Asus ZenBook Flip UX360C - 679 euro

Asus ZenBook Flip UX360C - 679 euro
Echt goedkoop kunnen we deze ZenBook Flip niet noemen. Toch is 679 euro een heel scherpe prijs voor dit toestel. Je koopt er een flinterdunne hybride laptop mee die voorzien is van een full HD-aanraakscherm met een nagenoeg perfecte kijkhoek. De dunne toetsen op het toetsenbord zijn voorzien van de nodige feedback en de metalen behuizing geeft het geheel een premium look & feel die normaal gereserveerd is voor laptops die 200 euro meer kosten. Onder de motorkap vind je een Intel Core m3, 4 GB aan RAM en een SSD van 128 GB. Die bescheiden specificaties zorgen ervoor dat deze Asus minder krachtig is dan de goedkopere Acer. Daar staat tegenover dat de Core m een design zonder ventilator mogelijk maakt. Laat er geen twijfel over bestaan: voor licht werk volstaat de hardware en voelt de Zenbook heel vlot aan. De zuinige Core m heeft nog een ander voordeel: dit toestel kan een autonomie van meer dan tien uur voorleggen bij licht gebruik. Samen met het lage gewicht (1,3 kg) is de ZenBook Flip dus een ideale compagnon voor onderweg. Het dunne frame zorgt noodgedwongen voor minder aansluitingen. Zo ontbreekt een ethernetpoort. Toch geeft Asus je nog twee USB 3-poorten en één toekomstbestendige USB-C-aansluiting. Een kaartlezertje is ook aanwezig. De ZenBook Flip is niet de beste keuze wanneer je zoveel mogelijk computerkracht voor je geld wilt. Wanneer de vormfactor van het toestel relevant is en draagbaarheid een rol speelt, vind je hier wel een heel aangename laptop voor een eerlijke prijs.

HP 15-BA052NB - 449 euro

HP 15-BA052NB - 449 euro
Hoe goedkoop kan een Windowslaptop zijn? HP tast de grens af met dit toestel en zit nog aan de juiste kant van de lijn. De AMD-processor binnenin is nog iets zwakker dan het exemplaar in de Acer ES1, maar samen met de SSD van 128 GB en een lovenswaardige 8 GB aan RAM bolt de computer best vlot. Opnieuw moet je goed nadenken over je plannen. Voor het iets zwaardere werk is een Core-processor toch aangewezen. Blijft het bij surfen en het lichtere kantoorwerk, dan vind je in deze HP wel een vlot toestel. Bovendien ziet het ding er goed uit. Net als de andere laptops in deze prijsklasse is de HP 15 uit plastic vervaardigd. Niettemin probeerde HP binnen het beschikbare budget toch iets leuk te doen met de laptop. Het resultaat is een toestel met een touchpad dat heel mooi verwerkt zit in het chassis. Het is een detail, maar het geeft deze HP toch een unieke vibe. HP kiest voor een HD Ready-scherm dat er ondanks de iets lagere resolutie best goed uitziet. De kijkhoek is niet geweldig maar ik zag al slechter. Het grootste minpunt voor dit toestel is ongetwijfeld het gebrek aan aansluitingen. Je krijgt drie USB 2-poorten mee en ook Ethernet en HDMI zijn aanwezig. USB 3 ontbreekt helaas in elke vorm en dat is jammer. Gezien de bescheiden capaciteit van de SSD ware een snelle poort voor externe opslag welkom geweest. Je krijgt dan weer wel een DVD-station, wat de laatste tijd toch een zeldzaamheid is. De autonomie is best goed wanneer je klassiek kantoorwerk verzet, maar wordt niet beter wanneer je je beperkt tot echt licht werk. De HP 15 is naar mijn mening de goedkoopste Windowslaptop die nog aangenaam werkt. Het toestel is niet perfect maar wat het kan, is straf gezien de absolute bodemprijs.

Toshiba Satellite Pro A50-C-1LR - 649 euro

Toshiba Satellite Pro A50-C-1LR - 649 euro
Toshiba’s inzending is een oerlaptop. Hoewel het toestel 150 euro meer kost dan de laptop van Acer, zijn de specificaties toch gelijkaardig. Daar zit Windows voor iets tussen. Toshiba richt zijn toestel op de professionele gebruiker, wat wil zeggen dat je een Windows 10 Pro-licentie krijgt. Ons testexemplaar draaide nog op Windows 7, wat in een zakelijke omgeving alsnog een pluspunt kan zijn. De Pro-licentie biedt een heleboel extra functionaliteit en ingebouwde veiligheid die je niet in de Home-versie terugvindt, maar in de regel biedt Windows 10 Pro niet zo veel meerwaarde buiten de zakelijke context. Dat maakt deze laptop vooral interessant voor wie weet waarom hij of zij de Pro-licentie wil. De laptop heeft geen USB-C-aansluiting maar is verder goed voorzien van connectiemogelijkheden. Twee USB 3- en twee USB 2-poorten zijn aanwezig, net als Ethernet, HDMI en zelfs een VGA-aansluiting. Het toetsenbord voelt iets te licht aan naar mijn gevoel, al is het zeker werkbaar. De autonomie van deze Toshiba is misschien wel de grootste troef: het vrij logge toestel gaat bij licht gebruik bijna negen uur mee. Het scherm stelt teleur. Voor dit budget hoopte ik op een full HD-display, maar Toshiba houdt het bij een HD Ready-scherm. De kijkhoek is mager, maar niet slechter dan bij de andere laptops in deze prijsklasse. Deze laptop is vooral interessant als budgetvriendelijk toestel met een Windows Pro-licentie. Volstaat de Home-editie, dan zijn er betere keuzes.

Keuze van de redactie

Alle bovenstaande laptops zijn degelijke toestellen voor hun geld. Dat is opvallend. Als ik deze test exact een jaar geleden zou uitvoeren, zou ik je moeten vertellen dat een laptop onder de 500 euro niet te genieten is. De gedaalde prijs van SSD’s is rechtstreeks verantwoordelijk. Een lichte processor gekoppeld aan een harde schijf zorgt voor een tergend traag toestel; met een SSD reageert diezelfde hardware plots wel vlot.
De duurste laptop is weinig verrassend de beste uit de test. De Zenbook Flip van Asus neigt meer richting een premiumtoestel dan een budgettoestel. Echt goedkoop is hij natuurlijk niet. Daarom gaat de keuze van de redactie naar Acer. De E5 is zonder meer de ideale allround-laptop. De slimme configuratie met Core i3, het full HD-scherm en het best aangename toetsenbord maken deze een veilige keuze. Een pareltje of een lichtgewicht is dit toestel niet en een batterijkampioen al evenmin, maar dat mag je in die prijsklasse niet verwachten.
Een eervolle vermelding gaat naar HP. Het verbaast mij dat je voor minder dan 450 euro een functionele Windows-laptop kan kopen die er bovendien nog leuk uitziet. Zoek je een Windows-toestel voor licht gebruik en is de prijs het belangrijkste criterium, dan is de HP 15 jouw toestel. De opstap naar de Acer E5 is echter niet zo groot en dat toestel is wel merkelijk beter.